profesor Ryszard Strzelczyk

Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 4 kwietnia 2025 r., II CSKP 2224/22, wyjaśnił, że umowa przewłaszczenia na zabezpieczenie wykształciła się w praktyce obrotu (art. 3531 k.c.) w odpowiedzi na słabości typowych zabezpieczeń rzeczowych, w szczególności zastawu zwykłego. Cechą charakterystyczną tej umowy jest zabezpieczający cel, stanowiący przyczynę, dla której dłużnik przenosi na wierzyciela prawo własności. Przenosząc własność na wierzyciela dłużnik nie zmierza do definitywnego wyzbycia się przedmiotu zabezpieczenia, co jest wiadome wierzycielowi. Przedmiot zabezpieczenia pozostaje zazwyczaj w posiadaniu dłużnika, co pozwala dłużnikowi na jego dalsze gospodarcze wykorzystanie i uzyskiwanie pożytków. Celem wierzyciela nie jest definitywne nabycie własności przedmiotu zabezpieczenia, lecz uzyskanie zwrotu kredytu lub pożyczki. Na wypadek, gdyby do zwrotu kredytu lub pożyczki nie doszło, wierzyciel uzyskuje jednak zabezpieczenie, polegające na możliwości zaspokojenia się z rzeczy, która stała się jego własnością. Zabezpieczający cel i brak po stronie dłużnika woli definitywnego wyzbycia się własności są konsekwentnie akcentowane jako zasadnicze atrybuty umowy przewłaszczenia na zabezpieczenie. Zasady zaspokojenia się przez zabezpieczonego wierzyciela z rzeczy powinny zostać uregulowane w umowie stron. Brak tego rodzaju postanowień nie pociąga za sobą nieważności umowy. W braku postanowień umownych, reguły, zgodnie z którymi wierzyciel może zaspokoić się z przewłaszczonej rzeczy, należy rekonstruować z uwzględnieniem zabezpieczającego celu umowy, a także art. 56 k.c., według którego czynność prawna wywołuje skutki nie tylko wyrażone w niej wprost, lecz również te, które wynikają z zasad współżycia społecznego i z ustalonych zwyczajów.