Dyspozycja wkładem pieniężnym zgromadzonym na rachunku bankowym na wypadek śmierci
Dyspozycja wkładem na wypadek śmierci jest jednostronną i nazwaną czynnością prawną, która została uregulowana w art. 56 ustawy Prawo bankowe. Zgodnie ze wskazanym przepisem posiadacz:
- rachunku oszczędnościowego,
- rachunku oszczędnościowo-rozliczeniowego,
lub
- rachunku terminowej lokaty oszczędnościowej,
może pisemnie polecić bankowi, w którym prowadzony jest rachunek, dokonanie – po swojej śmierci – wypłaty z rachunku wskazanym przez siebie osobom: małżonkowi, wstępnym, zstępnym lub rodzeństwu określonej kwoty pieniężnej. Dyspozycja w tym zakresie może być zmieniona lub odwołana (również na piśmie) przez posiadacza rachunku w każdym czasie.
Ustawowy limit wysokości dyspozycji na wypadek śmierci
Zgodnie z art. 56 ust. 2 ustawy Prawo Bankowe kwota wypłaty z rachunku bankowego, bez względu na liczbę wydanych dyspozycji, nie może być wyższa niż dwudziestokrotne przeciętne miesięczne wynagrodzenie w sektorze przedsiębiorstw bez wypłat nagród z zysku, ogłaszane przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego za ostatni miesiąc przed śmiercią posiadacza rachunku. Oznacza to, że posiadacz rachunku może wydać więcej niż jedną dyspozycję wkładem na wypadek śmierci na rzecz osób uprawnionych (liczba dyspozycji nie jest ograniczona), natomiast ich suma nie może przekroczyć kwoty wyliczonej we wskazany powyżej sposób. Jest to niezależne od tego, czy zmarły posiadał więcej niż jeden rachunek w danym banku lub posiadał kilka rachunków w różnych bankach oraz od liczby dokonanych przez niego dyspozycji.
Ponadto, jeżeli posiadacz rachunku wydał więcej niż jedną dyspozycję wkładem na wypadek śmierci, a łączna suma dyspozycji przekracza dwudziestokrotne przeciętne miesięczne wynagrodzenie, dyspozycja wydana później ma pierwszeństwo przed dyspozycją wydaną wcześniej. Zatem dyspozycja wydana później co do zasady nie uchyla dyspozycji wydanej wcześniej w całości, lecz jedynie w zakresie w jakim jej postanowienia nie dadzą się pogodzić z postanowieniami dyspozycji wcześniejszej w zakresie ustawowej kwoty limitu.
Dyspozycja wkładem na wypadek śmierci a dziedziczenie
Kwota wypłacona osobom uprawnionym zgodnie z dyspozycją posiadacza rachunku nie wchodzi do spadku i nie podlega dziedziczeniu na zasadach ogólnych. Wkład przechodzi na oznaczoną osobę lub osoby z chwilą śmierci posiadacza rachunku niezależnie od tego, czy są one spadkobiercami. Natomiast z uwagi na bezpłatny charakter przysporzenia, dyspozycje wkładem na wypadek śmierci należy uwzględniać na potrzeby obliczania i dochodzenia zachowku tak samo jak darowizny czynione przez spadkodawcę przed śmiercią (art. 993 kodeksu cywilnego). Podlegają więc one przede wszystkim doliczeniu do spadku na potrzeby obliczania zachowku osobom do niego uprawnionym.