profesor Ryszard Strzelczyk

Sąd Najwyższy z dnia 11 sierpnia 2026 r., I CSK 1454/26, przypomniał, że z chwilą wejścia w życie ustawy z 31 stycznia 1989 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny zniesiona została zasada, że jedynie Skarbowi Państwa może przysługiwać prawo własności mienia państwowego, w wyniku czego państwowe osoby prawne uzyskały zdolność prawną w zakresie nabywania składników majątkowych na własność. Zmiana art. 128 k.c. dokonana tą ustawą nie spowodowała przekształcenia przysługujących państwowym osobom prawnym – z mocy przepisów Kodeksu cywilnego i ustaw szczególnych – uprawnień do części mienia ogólnonarodowego, pozostających w ich zarządzie w dniu wejścia w życie tej ustawy. Przekształcenie zarządu w odniesieniu do budynków, innych urządzeń i lokali znajdujących się na tych gruntach w prawo własności, nastąpiło na podstawie ustawy z 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości, a co do innych składników majątkowych (w prawo własności) nastąpiło na podstawie ustaw określających ustrój majątkowy państwowych osób prawnych. Państwowe osoby prawne dopiero z dniem 5 grudnia 1990 r. na mocy art. 2 ust. 2 ustawy z 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, uzyskały tytuł prawny do – będących wcześniej w ich użytkowaniu – budynków i innych urządzeń, znajdujących się na gruntach stanowiących własność Skarbu Państwa lub gmin; nabycie nastąpiło odpłatnie, jeśli obiekty te nie były wybudowane ze środków własnych nabywających je państwowych osób prawnych. Przed 5 grudnia 1990 r. korzystanie z nieruchomości Skarbu Państwa przez przedsiębiorstwo państwowe nie mogło być zatem wyrazem posiadania samoistnego, którego wykonywanie byłoby skierowane przeciwko Skarbowi Państwa.